Menna Elfyn

Carreg ddrws dy fodolaeth,
Sy'n llechen lan y bore

Maen ar gronglwyd f'enaid,
Un cam wrth fur cariad
Sy raid. Un syml, sownd.

Wnes i ddim deall helfa
Pobl am risial, neu glap aur,
Na deiamwnt. Dim ond

Diolch am y meini mewn llaw,
Meini mellt weithiau o'r awyr,
Maen sugn., dwy long mewn harbwr,

Maen tynnu atat synnwyr
A'r maen hir mewn oes o raean
Fe dreigla, heb fwsogli.

Maen hogi fy ymennydd
Meini cellt, yn mynnu tanchwa
Dan feinwe'n chwarel grai.

Maen ar faen yn gerrig milltir
Y cerddaf atynt yn llawen,
Gan delori fel clap y cerrig.
...

The doorstep of your existence
is the morning's clean slate,

a stone on my soul's roof-hurdle,
a single necessary step
by love's wall. Simple, stable.

I've never understood why people hunt
for crystal, or a lump of gold,
or a diamond. I'm simply

grateful for the stones at hand,
meteorites from the sky at times,
the magnet that holds two ships in harbour,

the loadstone of sensibility,
and the long stone that in an age of gravel
rolls, and gathers no moss,

the whetstone of my brain,
flints demanding an explosion
beneath the tissue, a fresh quarry.

Stone upon stone. Milestones
I walk towards happily,
chirping like a stonechat.
...

1

A daw bag i'r byd
Yn faban ufudd,
Yr un distaw
Wrth eich ochr,
Ar drên, ceidw rhai draw,
Un sy'n swilio cwmni,
Yma, ar sedd
Ei dafod lledr sy'n blyban -
Cau ac agor ceg,
Cyn ichi gau'r gwefusau;
Y bag hefyd yw'r cof,
Eich ffôn-ar-y-lôn, pwrs clyd,
Tabledi cur pen, menig,
Ceidw sbectol haul -
Bagedyn o oleuni yw
Ar siwrne faith,

Hwn yw bydysawd llonydd y byd gwenfflam, rhwng eich bodiau.


2

Fe ddeallodd gwragedd
Fendithion y bag bach:
Agor drôr ddoe ddiwethaf
A'u cael ar orwedd,
Yr un o ledr coch a gafwyd
Ym Manila, un-cuddio-dan-ddillad,
Un arall, llawn gemau, at bwrpas cinio crand;
Gyda hwn , af am dro i osgoi mân siarad
A'i lochesu yn seintwar stafell y genethod;
Un dros ysgwydd,
A'r un sy'n ail asgwrn cefn
Yn eich cefn hefyd ym mhob penrhyddid llaw;
Hanes merched yw hanes traul eu bagiau;
Yr hancesi papur a guddia ddagrau ,
A'r daflen angladdol a blygir yn ddau
I'w gadw'n ddwrglos.
Bydd bag ar ôl galar yn gyfaill hawdd ei gael
-fe ddeall holl linynnau'n llaesu


3

Beth oedd tu mewn i glicied y jôc
Am Thatcher a'i bag?
A ble oedd hwnnw
Adeg y bom yn Brighton?


4

Ganol nos, unwaith yn Seiont Manor,
Fe ddihunes a gweld dyn
Yn sleifio dros falconi fy ‘stafell;
A phan godes, a'i gwrso
Dyna lle roedd fy mag ,
Yno'n sefyll,
Yn noethlymun, fel minne;
Ar agor i'r byd,
Llathrudd dan leuad lawn.


5

Ar dram, yn Amsterdam
Camu i'r palmant,
Fy mag wedi ei matryd
Uwch goleuadau cras y stryd.


6

Unwaith, wrth sefyll ar balmant
Yn Llundain,
Yn nyddiau'r gwrthdystio,
Cael fy nghamgymryd
Am butain,
Am na fagwn rhwng fy nwylo-fag.


7

Un o'r geiriau cyntaf o'r Hen Lyfr
Imi ddal yn fy nghof
Oedd ‘ysgrepan',
A chasglodd gwdyn dychmygus amdanaf -
A weithiodd Adda sach?
A drefnodd Abraham ffetan
I gario ‘i gynllwyn i ben y mynydd?
Tebyg nad oedd ‘na ddigon o godau
Yn bosib i ddal holl rywogaethau Noa?


8

Os yw un bag plastig
Yn cymryd mil o flynyddoedd
I bydru
Pam yn y byd na allwn eu gwahardd
O dir Cymru?


9

Mae'n anodd i eiriolwr bagiau
Ddeall y sawl - pwn ar gefn,
Yn myned trwy orsaf
Angau'n oedi ar ysgwyddau
At borth gyfyng, dywyll,
Bore hyfryd o haf,
I ddatod lliynynnau,
A'i gynnwys yn gynsail
I ddamsang ing

Rhodd -
Bagad gofidiau.

Yna, sachau newydd a gludwyd
I fforensigeiddio aelodau a mater
Tu hwnt a thu draw i fater -
Yr unig fater sy wir yn cyfri'


10

Un ddameg sy i'r teithiwr triw:
Mae cyrraedd yn fyw
Yn rhagori ar giw yn ‘lost luggage'.


11

‘Mynnwch hwyl' meddai'r Iseldires,
Wrth imi ddewis ei bag am dri eiwro
Ar ddydd Oren yn y Prinsengracht;
Ei bag ysgol ydoedd,
A'r diwrnod y caries ef adre
Fe deimlwn fel geneth ysgafndroed
Cyn greddfu y byddai'r bag yn caru cael beic.


12

O bob dim a feddaf yn y ty,
Y basged sbwriel wrth fy nhraed
Yw fy nghyfaill pennaf,
Herciodd unwaith ar ddolennau
Beic fy mam,
Wrth i honno
Fynd ar neges yma a thraw,
Yn wraig gweinidog landeg;
Gallaf glywed y lemwn o'i chacen
Yn codi i'm ffroenau,
Gweld ei chacen marbl yn chwyrlio
Nes dawnsio i'w lle;
A'm bysedd yn llyfu eisin.

Ond edrychaf eto,
A does dim yn y fasged
Dim ond geiriau torllwyd,
Helion ar wasgar
‘yn eisteddfa gwatwarwyr'.


13

Mae'n hen dric mewn gweithdai,
Rhyw gwestiwn,
‘Beth sydd yn y bag?'
Rhyw fath o ‘What's my Line'
Y byd barddol.
A bydd y mentor yn mentro
Nodi'r hyn na ellir ei gael yno,
Megis esgyrn a giau a gwaed,
Ymlusgiaid neu ddwylo wedi eu dryllio.

Heddiw, edrychaf ar ffilm CCTV
A gweld y bagiau,
O, fel y medrent fod yn llawn offer
Mynydda, fflasgiau diwallu ar ddiwedd dydd,
O, fel y medrent fod yn llawn
Rhoddion, anrheg hwyr i gariad
Neu lyfr newydd i'w ddarllen.

Ond mae'r dychymyg yn pylu
Gyda thraul dynoliaeth,
A drygioni mor ddi- ddu-drugarog

Dyma gêm ddiawen
Nad yw bellach yn gweddu.


14

Fe ddywedodd Plath
Mai bardd oedd y paciwr
Mwya' godidog,
Pob gair wedi ei wasgu'n dynn
Cyn inni eistedd ar y cês , straffaglu i'w gau.


15

Yn y Cynulliad
Fe ddywedir gan rai,
fod yr aelodau benywaidd yn poeni'n enbyd
ble i osod eu bagiau.


16

Ar ddiwedd ein hoes,
Ni raid inni boeni mwyach
Ble mae'n bagiau,

Dyma un daith sydd ar gyfer dwylo rhydd
...

Gwnaeth dogn o faw ddim drwg i neb oedd coel mamgu.

A yw geiriau pob dyn fel glaswelltyn?

Trefnais angladd heddi ar doriad dydd.

Bydd yr ymadawedig yn cael ei chladdu
gyda'r cathod eraill, ben pella'r ardd.

Bydd y perlysiau lintel ffenest yn gwybod amdano.

Byddaf yn codi'r pridd a'm cledrau noethion.

Byddaf yn sgwrsio a'r malwod- wedi gweddi'r terfyn.

Bydd, O fe fydd yn cael claddfa barchus.

Pwy a wyr na fydd ‘Margaritas' yn weddus.

Caiff hen bennill anhysbys ei hymian , yn ddigyfeiliant.

A bydd, fe fydd yn ddedwydd yn yr anialwch a'r anghyfanneddle.

Pwy a wyr na fydd yn cellwair wrth y morgrug mai dechreuad felly a gafodd hithau.

A byddwn, byddwn yn dal i'w dathlu fel rhyw eni gwyrthiol a fu farw'n ffrit-ffrat.

Bydd cylch o chwiorydd o'i chwmpas i ddynwared angladdau'r ‘dynion yn unig'.

Bydd gwaharddeb ar ddagrau , ond gall odlaw ddisgyn yn dawel.

A byddwn yn diolch am ei bywyd, am eni, am feithrin , am ein magu'n dyner.

A bydd nythiad o'r glewion yno, yn gywion di-gwyn.

Ni fydd carreg fedd ond bydd pawb yn cofio mai yn y fan honno y claddwyd
‘ffeminyddiaeth'.

Ac ni fydd ewyllys, namyn yr ewyllys i barhau i fod yn un teulu dynol
...

A bit of dirt never did anyone harm, was grandma's belief -

Are all men's words like a blade of grass?

I arranged a burial today at daybreak.

The departed will be buried, with the other cats,
at the far end of the garden.

The herbs on the window sill will know nothing about it.

I shall lift the soil with my bare hands.

I shall talk to the snails after the final prayer.

Yes, Oh she'll have a decent burial.

Who knows, margaritas may be appropriate.

An anonymous traditional verse will be hummed, unaccompanied.

And yes, she will be happy in the waste ground and the isolation.

Who knows, she may joke to the ants that she started out this way.

And yes, we shall still celebrate her, like a miraculous birth that all at once died.

There will be a circle of sisters around her, to mimic the men-only funerals.

There will be a ban on tears, but sleet can fall quietly.

And we shall give thanks for her life, for birth, for care, for the tender nurturing.

And there will be a nestful of the valiant there, uncomplaining fledglings.

There will be no gravestone, but everyone will remember it was there that feminism was buried.

Everyone of her stock who has outlived her, a human family.
...