Piotr Sommer

Cykady całą noc mierzyły czas
a ja nie mogłem dobiec do snu.
Byłem spóźniony o trzy godziny,
potem o cztery, potem pięć.
Liczyłem, że czas się sam wyłączy,
pozwoli jakoś dojść do mety.
A jednak i przez wiatr słyszałem
jak niemiłosiernie stukał, dudnił,
to znaczy tykał bez miłości.
I wcale nie śpiąc śniłem, że się spieszę,
choć niby wiem, że pośpiech na nic.
Na nic się nie zda, na nic, na nic,
wołałem refren, jakbym grał staccato
lub własną nogą szarpał strunę skrzydła.
Wtedy odkryłem, że to ja czas mierzę,
pocieram przestrzeń, tykam od środka,
że zasnąłbym na dobre, gdybym przestał.
...

All night the cicadas measured time
and yet I couldn't make it to sleep.
I was late by three hours,
then by four, then five.
I was hoping time would turn itself off,
allow me to somehow reach the finish line.
And yet even through the wind I heard
how mercilessly it thumped and banged
or actually: ticked on, lovelessly.
And without sleeping at all I dreamed
I was in a hurry, though I should know
a hurry is no use. No use, no use,
I was calling out the refrain, as if playing staccato
or with my own leg plucking the string, the wing.
Then I discovered I was the one keeping time,
rubbing against space, ticking from the inside,
and would sleep for good if I stopped.
...

A potem nic nie jest takie samo,
chyba że w chwili nieuwagi albo
zapomnienia, bo pamięć żyje czasem
własnym życiem, a życie własnym.
Ciało jest słabe, atakowane i
ulega w końcu, wbrew wysiłkowi
żeby nie ulec. Ulega i nic potem
nie jest takie samo.
Stary człowiek
się cieszy, że ma niewiele zmarszczek
i proste plecy i gimnastykuje się
codziennie rano i chodzi na spacery.
Ale ciało jest słabe, a kiedy ulegnie,
nic już nie będzie sobą. Teraz chodzi
po pokoju i szura kapciami.
A kiedy indziej
jedzie w odwiedziny do innego miasta
i nie domywa widelca, upuszcza słoik
z miodem. Wychodzi w deszcz i zaraz
przemoknięte będzie całe palto
w jodełkę, z futrzanym kołnierzem.
A potem
jednak wraca zanocować i rano mówi
delikatnym głosem „Wstań, kazałeś
się obudzić o dziesiątej".
...

And later nothing is the same
unless it's in a moment of inattention or
forgetfulness, because sometimes memory lives
its own life, and life its own.
The body is weak, under attack and
in the end gives in despite the effort
not to give in. It does, and later
nothing is the same.
The old person
is happy to have so few wrinkles,
to have a straight back and exercise
every morning and go on walks.
But the body is weak, and when it gives in
nothing will be what it was. Now to walk
across the room, slippers shuffling.
And another time
to visit a a different city
and not get the fork clean, drop the jar
of honey. To go out in the rain and right away
the overcoat gets soaked through,
the herringbone one, with the fur collar.
And later
to return, to spend the night, and in the morning
say with a delicate voice, "Get up, you asked me
to wake you at ten."
...

Po drodze nie było ani jednej gwiazdy
a ja, nic nie słysząc,
przenosiłem to z miejsca
w przeszłość: końcówka dnia,
odbita od teraźniejszości,
rosła monstrualnie
i stawała się legendą.
Po chwili wszystko
należało już do innej cywilizacji:
pustynia domów, ostre światło jarzeniówek
i ten pociągający, chłodny oddech wiatru
(może to on przenosił wszystko w przeszłość, nie ja,
bo przecież ja bym tak nie umiał
dmuchać w obie strony)
...

On the way there wasn't a single star
and I, hearing nothing,
was taking it right there
into the past: the end of the day
ricocheted off the present,
grew monstrously
and was becoming legend.
Then everything
belonged to a different civilization:
a wasteland of housing, harsh fluorescent lights,
and that enticing, cool breath of wind
(maybe it was the wind that lifted it all into the past, not me,
because I wouldn't even know how
to blow in both directions)
...

I oczywiście dalej ćwierkają ptaki, i to jak!
Nawet jak nie ćwierkają.
Ba, druty potrafią ćwierkać niewiele gorzej,
że można je pomylić. W ogóle jest dźwięcznie
i zmysłowo, wręcz fonetycznie.
I kwitną kwiaty, żeby było kolorowo,
a potem więdną, najpierw na grobach, bo tam są cięte
na wszystko, najbardziej na nas
przechodzących alejkami pośród drzew,
jak gdyby nigdy nic.
I nie ma jak uniknąć piwnego wzroku bratków
których prawie nie ma dziś na klombach,
wyparły je nasturcje i aksamitki. Nie ma też klombów.
Wszystkie brązowe oczy gniją już pod ziemią.
...

And of course the birds go on chirping, and how!
Even if they're not chirping.
Bah, wires can chirp almost as well,
so it's easy to confuse them. It's altogether loud
and sensuous, almost phonetic.
And the flowers blossom to make things colorful,
and later wither, first on the graves, but they're bent
out of shape there, mostly due to us
passing by on the paths between the trees
as if nothing had happened.
And no way to avoid the brown-eyed gaze of the pansies,
which have all but disappeared now from the flower beds,
forced out by nasturtiums and marigolds. No flower beds either.
All the hazel eyes are rotting now underground.
...

A jednak tego roku winogrona
jeszcze nie zapomniały, pamiętają
jak być dobre, mimo
tych wszystkich dni
oznakowanych skrupulatnie
w kalendarzu i mimo całkiem
niepodobnych miejsc, bo obok daty
można by wpisać jakąś nazwę
z kalendarza miejsc.

I dalej nic dobrego nie da się pomyśleć
o kimś jak ty, tylko dni
wciąż niosą się bez pamięci
o innych dniach, bez wględu na to
co zaszło między nimi -
długie wieczory, krótkie noce -
a co się wydarzyło, powiedz
jeżeli wiesz, dobrze?
...

And yet the grapes this year
have not forgotten, they still remember
how to be good, despite
all the days
marked scrupulously
in the calendar, and despite the very
different places, since
next to the date one could enter a name
from the calendar of places.

And even now nothing good can be thought
of someone like you, only the days
carry on oblivious
to other days, regardless of
whatever happened between them -
long evenings, short nights -
and what happened, tell me
if you know, ok?
...

O, dni! Te były najbardziej nieuległe,
z początku płynne, później rozedrgane,
nijak nie były w stanie dojrzeć, dojść do siebie,
nawet w nocy.

Kontynenty jak gdyby nigdy nic
przesuwały się pod powiekami
jak pyłki w słońcu.

I tylko nie wiadomo było, co dni wiąże,
ponieważ ptaki
bez przerwy poruszały się w powietrzu, liście
przenikał wiatr, a oddech był za słaby.
...

O days! those were the most unyielding,
fluid at first, then quivering
there was no way for them to ripen, come to themselves
even at night.

Continents as if nothing ever happened
shifting beneath the eyelids
like dust in sunlight.

And it wasn't clear what links the days
because the birds
were moving always in the air, the wind
permeated the leaves, and the breath was too weak.
...

rosną dzieci, pewnie na szczęście
czasowniki puchną w oczach albo
pękają w szwach, wszystko coś robi
na niechybne szczęście.
W studio „Bernardi", Łódź, Piotr-
kowska 17, moja dwuletnia matka
siedzi na kolanach swojej matki
i obejmuje ją za szyję. „Klisze
przechowują się". Przepraszam,
ale jak długo? Sam poszukuję
atelier, gdzie jest rejestrowane
wszystko, dzień po dniu, a klisze
nadal przechowują się i rejestrują,
teraz też. Gdzie się do filmu wchodzi
jak do domu, po lekcjach i po
obiedzie w szkole. Co to dziś było?
Kasza z bardzo dobrym sosem
mięsnym. Wszystkiego można
dotknąć i skosztować. Na drzwiach
nie trzeba wieszać kartki „Proszę pukać
mocno! dzwonek słabo dzwoni"
bo starsi ludzie mają dobry słuch
oraz apetyt, ale nie mają torsji.
W szafie pełnej tajemnic, z szufladami,
na środkowych drzwiach wisi
ogromne lustro (wiedeńskie,
fazowane), w którym przegląda się
to wszystko, o czym wspominam
wyżej i o czym jeszcze wspomnę
(zawias jest niewytarty, przeszłość
się nie stłukła). Listonosz
przynosi listy i świąteczne kartki,
a w skrzynce niedorzecznie
nie czeka powiastka z biblioteki
z prośbą o zwrot tej Twoim zdaniem
świetnej książki Nie ma
nieuleczalnie chorych
która się teraz może przydać
komuś innemu.
...

children grow, no doubt happily
verbs swell before your eyes or
burst their seams, everything does something
to be happy inevitably.
In Studio "Bernardi," Lodz, 17 Piotr-
kowska Street, my two-year-old mother
sits on her mother's lap
with her arms around her neck. "Negatives
Preserved." Forgive me,
but for how long? I look for the atelier
myself, where everything is
recorded, day by day, and the negatives
continue to be preserved, recorded,
even now. Where going into the film
is like going home, after classes, after
lunch in school. What did you have today?
Kasha with that tasty meat
sauce. Everything can be
touched and tasted. No need to put
the note on the door: "Please knock
loudly! The bell is weak!"
because old people have good hearing
and appetite, but they don't have to vomit.
A wardrobe full of mysteries, with drawers,
and on the inside of the door
an enormous mirror (beveled,
Viennese), in which everything I've mentioned
and that I'll come to mention
looks at itself
(the hinge has yet to wear out, the past
hasn't broken down). The postman
brings letters and holiday cards,
and in the mailbox, how absurd,
there's no notice from the library waiting,
requesting return of the, in your opinion,
wonderful book: Every
Patient Can Be Cured,
which now can come in handy
for someone else.
...

Poczułem się jakby ktoś wszedł
bezgłośnie, ale przez skrzypiące drzwi.
Nie wstałem z miejsca, nie poszedłem sprawdzić,
chociaż po twarzy przemknął mi ten powiew
a drzwi skrzypnęły zaraz, jakby gość wychodził
bez słowa, bez wyjaśnień.
...

It felt as if someone came in
silently, but through a door that creaked.
I didn't get up, didn't go check
although a breeze moved across my face
and the door squeaked quickly as if the guest were leaving
without a word, without explanations.
...

I chyba mieliśmy umierać jakoś
tuż zaraz po południu, ale jabłka
obrodziły tego roku i dojrzały
zanim z jesieni wyszło, co w niej naprawdę siedzi.
Nawet wilcze pędy wygięły się w gałęzie.

I teraz słońce w najlepsze pije sobie wodę
w zagłębieniu przy furtce i na przerośniętych
łopuchowato liściach bzu, ale nie starcza mu ciepła,
dzień zalatuje wilgocią. Sroka znów skrzeczy
po swojemu i dawni przyjaciele kolejno

będą się nas wypierać, a my w najmniejszym stopniu
nie chcielibyśmy tego utrudniać, ale przegapić
też nie, bo jak by potem mieli radzić sobie inni,
tak na sucho, bez słowa z naszej strony.
...

And it seemed it was time for us to die
somehow right now, this afternoon, but the apples
were abundant that year and ripened
before autumn really showed what it was made of.
Even the water shoots arced into branches.

And now the sun is happily drinking water
from the puddle at the gate and the burdock-
sized leaves of the lilac, but the warmth isn't enough for it,
the day smacks of humidity. Again the magpie chatters
in its own way, and old friends, one after another,

will deny us, and we would be the last
to want to hinder them, but neither
to overlook this, because then how would the others cope,
high and dry, without a word from us.
...

nie opowie ci całego życia
w trzy godziny ani w trzy dni, nawet
gdyby bardzo chciał
pokazać, że cię lubi

i ma do ciebie zaufanie. Po prostu
nie ma na to sposobu, bo
kto powiedział, że sympatia
musi się wspierać wiedzą szczegółową.

Nikt, oczywiście. Pewnie dlatego można
się nie spieszyć i można sobie pozwolić
na milczenie, na słowa

tylko wtedy, kiedy się ma ochotę.
A teraz spróbuj mu zaufać pod tę nieobecność
słów i zdań i opowiadań.
...

he won't tell you his whole life
in three hours or in three days, even
if he really wanted
to show you that he likes you

and trusts you. There's just
no way to do it, because
whoever said sympathy
has to be sustained by detailed knowledge.

No one, of course. Perhaps that's why one can
not hurry, and permit oneself
silence, and words

only when one wants.
And now try to trust him in this absence
of words and sentences and stories.
...